Masai herdertje
langs de weg richting Kenia

Grensovergang Kenia,
Masai vrouw verkoopt sieraden
Nairobi

Gasfles laten bijvullen, een van de vele taken

Bij Rangi's

De hele auto opnieuw inpakken, shifta-proof
Monique en Wim,
al twee jaar op reis door Afrika
Even checken,
zitten we wel op de goede weg?

De evenaar,
een mijlpaal in de reis

Uitleg over de stroomrichting
van het water rond de evenaar

Kinderen komen even kijken
naar de overlanders

Vertrek vanaf de camping in Isiolo

De politie-escorte ophalen


Tim, Imelda en Tom rijden voor ons

Sarah, Marino en Jacob rijden achter ons

Vrouwen onderweg met hun beladen ezels

Vertrek vanaf het Jay-Jay centre

Rotswoestijn

En... weer een lekke band

Ethiopia, 1 km
Keep Right


Moyale, luchtveren
en schokbreker installeren

REISVERSLAG 11 (Kenia)
Geschreven door: Mirjam, 1 - 14 maart 2004

De grens met Kenia
We vertrekken laat uit Arusha, Tanzania. Door een prachtig uitgestrekt landschap met groene mosachtig bedekte heuvels rijden we naar het grensplaatsje Namanga in Kenia. Masai herders lopen met hun kuddes langs de kant van de weg en over de glooiende groene heuvels. Een giraf kijkt op als we passeren en gaat dan weer ongestoord door met zijn maaltijd. Als over de breedte van de asfaltweg een hek staat zijn we bij de grens. Aan de Tanzaniaanse kant hebben we problemen omdat we in Tanzania elke week een verlenging hadden moeten aanvragen voor de wegenbelasting. Een aantal mensen bemoeien zich ermee en als we de 40 dollar betalen die daar voor staat kunnen we door. Aan de Keniaanse kant is het druk. Masai vrouwen proberen hun sieraden aan ons te verkopen en een lokale bus komt net aan. Iedereen gaat het douane kantoor in om zijn paspoort te laten afstempelen. Wij gaan eerst naar het gebouw aan de linkerkant waar ons Carnet wordt afgestempeld en waar we voor de wegenbelasting betalen. Als we een visa hebben gekocht in het gebouw aan de rechterkant denken we klaar te zijn. Maar een groep mannen komt rondom ons staan en zegt dat we bij hun een verzekering moeten aanschaffen. We lopen mee met vier mannen naar een vervallen gebouwtje dat ergens achteraf op het terrein staat. We vinden de verzekering veel te duur en vragen of we een prijslijst kunnen zien. Die hebben ze niet maar ze kunnen ons wel de kwitanties laten zien van andere mensen die een verzekering hebben aangeschaft. Dat overtuigt ons niet en we lopen weg. Meteen staat er een nieuwe groep mannen om ons heen die zeggen ons een goedkope verzekering te kunnen aanbieden. Als we meekomen kunnen ze zeggen hoeveel het zal gaan kosten. We zijn niet bereid om mee te gaan en eisen dat zij ons hier en nu vertellen hoeveel Keniaanse Shilling het kost. Ze zijn er niet blij mee maar doen het toch, de verzekering is ongeveer net zo duur als die van hun collega's. Het wordt al donker en het schijnt dat je de slagboom niet doorkomt als je geen verzekering hebt dus we schaffen toch maar een verzekering aan. We vullen bij de politie al onze gegevens in het boek in en we rijden in het donker Kenia binnen. Gelukkig is er een mogelijkheid om net over de grens bij een klein hotel te kamperen. Een Masai strijder bewaakt het terrein. Als we in de daktent liggen worden we wakker gehouden door het gejammer uit de moskee, 's morgens om vijf uur begint het opnieuw.

De situatie misbruiken
Op dinsdag 20 januari rijden we door een heuvelachtig landschap met lage bebossing en acacia's en op de achtergrond bergen. We passeren verschillende Masai dorpjes. We stoppen om mijn vader te bellen met de satelliettelefoon. Hij wordt 70 jaar en ondanks dat we niet op zijn verjaardag aanwezig kunnen zijn kunnen we hem gelukkig wel op deze manier feliciteren. Langs de weg lopen wilde ezels en struisvogels. In het landschap staan huisjes en geen hutten. De bebouwing is duidelijk anders dan in Tanzania, Kenia is meer ontwikkeld. Overal zien we telefoonpalen, de daken van de huizen zijn bedekt met dakpannen. Vlak voor Nairobi stoppen we om te lunchen, over het veld komen twee militairen aangelopen. Een jongen waarschuwt ons voor hun. Je mag hier niet stoppen en de militairen zullen waarschijnlijk de situatie misbruiken om geld van ons los te krijgen. Ze gebaren naar ons dat we op hun moeten wachten. Wij stappen snel in de auto en rijden weg.

Upper Hill
We waren gewaarschuwd voor Nairobi, er zouden car jackings plaatsvinden en de stad zou onveilig zijn. Maar het leek ons niet anders dan de andere grote Afrikaanse steden. We kwamen vroeg aan en reden door naar de Sudanese ambassade, maar die wilde ons niet te woord staan. De volgende dag om negen uur konden we weer langskomen. We reden naar Upper Hill campsite waar we al veel over hadden gehoord. Het was anders dan we ons hadden voorgesteld. Op een klein verwaarloosd terrein stonden verschillende 4x4's en een aantal roze bussen van Zweedse reizigers. Meteen zagen we Nanda en Dirk en een vriend van hun die een maand met hun meereist. Ze vertelde dat Marino en Sarah ook in Nairobi waren maar op dit moment met hun Land Rover bij de garage stonden. Op de camping stonden alleen maar overlanders. Engelsen op de motor, Zuid-Afrikanen op de motor, Joris en Suzan uit Amsterdam met een Mercedes bus, een ander stel uit Amsterdam in een Toyota Land Cruiser en een Duitser die onderweg was naar huis nadat hij een project beëindigd had in Durban. Later kwam ook het Turkse stel aan en nog later Imelda en Tim.

Gesprek van de dag
Het gesprek van de dag op Upper Hill is de zogenaamde shifta-route. In het noorden van Kenia, op de weg van Isiolo - Marsabit - Moyale vinden regelmatig gewapende overvallen plaats. Er doen verschillende verhalen de ronde maar een feit is dat er af en toe mensen worden overvallen. We hebben van verschillende mensen gehoord, die deze route van noord naar zuid hadden afgelegd, dat er onderweg niets was gebeurd. Maar er was net een ouder Engels echtpaar teruggekomen naar Upper Hill die wel degelijk overvallen was. Zij reizen per motor van Kaapstad naar Engeland. De vrouw had nog niet zo lang haar motorrijbewijs en durfde het niet aan om op deze slechte weg te rijden. Daarom hadden ze hun motoren in een vrachtwagen geladen en reisden ze dit stuk met de vrachtwagen die ook het transport middel is voor de lokale bevolking. Niet ver voorbij Isiolo hebben drie bandieten met AK-'47's de vrachtwagen gedwongen te stoppen door te schieten op de mensen die bovenop de truck zaten. De chauffeur is meteen weggerend en heeft zich verscholen gehouden. De overige mensen moesten al hun geld afgeven. Het Engelse echtpaar was 3500 dollar kwijt en hun bankpassen en Visa-kaart. Een van de lokale vrouwen werd mishandeld omdat de overvallers vonden dat haar man hun niet genoeg geld gaf. Na aangifte bij de politie is een zoektocht opgezet om de overvallers op te pakken. Het echtpaar was er behoorlijk van overstuur geraakt. Ze hadden geen geld meer en met de enige bankpas die ze overhadden konden ze geen geld opnemen omdat alle passen geblokkeerd waren. Ze hadden besloten, zodra ze weer de beschikking over geld hadden, om met het vliegtuig naar Ethiopië te gaan omdat ze zo iets dergelijks niet nog eens wilde meemaken.

Tureluurs werden we ervan
Op de camping werd gespeculeerd of deze recente overval nu wel of niet positief was voor degene die deze weg nog moesten afleggen. Van een kant zouden de shifta's nu hoogstwaarschijnlijk ergens ondergedoken zitten. Ze zouden voorlopig ook genoeg geld hebben. Van de andere kant zou het andere shifta's kunnen inspireren om de overlanders, die altijd met veel geld reizen, te overvallen. Het zou onmogelijk zijn om in de volgende landen geld op te nemen, dus ook wij waren van plan om voor de volgende maanden geld op te nemen in Nairobi. Telkens als er nieuwe overlanders aan kwamen begonnen de gesprekken weer van vooraf aan.
Tureluurs werden we ervan. Maar het hield ook ons bezig. Er bestond ook nog de mogelijkheid om via het Turkanameer naar boven te rijden, maar dan zou je illegaal de grens naar Ethiopië moeten oversteken. Wij dachten er wel over om via deze weg te reizen maar alle andere aanwezigen kozen voor de weg via Isiolo. Nanda en Dirk hadden gelezen op de Nederlandse website van het ministerie van buitenlandse zaken dat op de meer oostelijk weg, Isiolo - Wajir - Moyale de shifta's meteen gericht schieten terwijl dat niet zo zou zijn op de route van Isiolo - Marsabit - Moyale.

Regelen
Een grote stad betekent dat we van alles moeten regelen. We gaan naar de Sudanese ambassade, maar zij zeggen onze visa niet te hebben en ze zijn niet bereid om Mustafa in Dar es Salaam te bellen. We proberen zelf vanaf de camping naar de ambassade in Dar te bellen maar dat blijkt onmogelijk. We gaan naar de Ethiopische ambassade en kunnen onze visa de andere dag ophalen. Coen gaat naar de kapper. We gaan op zoek naar bougies voor Jeep die nergens te krijgen zijn. Zelfs niet bij de spiksplinternieuwe Mercedes-Jeep dealer. Coen had zich trouwens vergist en we bleken helemaal geen extra bougies nodig te hebben. We zijn op zoek gegaan naar zandplaten omdat we misschien helemaal in het noorden van Sudan de grens willen oversteken naar Tsjaad, en daar is niets dan zand. We hadden gehoord dat Holland Africa Tour (www.hollandafricatour.nl) dit recent had gedaan en dat het dus mogelijk was.
We wilden ons laten testen op Bilharzia en kwamen bij een gespecialiseerde kliniek voor tropische ziektes terecht. We hebben ons meteen op de meest voorkomende tropische ziektes laten testen. Bij de uitslag bleek ik een parasiet te hebben opgelopen, waarschijnlijk door de verminderen weerstand door de antibioticakuren die ik had gehad. Voor de rest waren we gezond. We kregen een boekwerk van vijftien pagina's mee met de testresultaten. Elke dag gingen we langs bij een tentje waar we stokbrood en croissants konden krijgen met cappuccino.

Na vijf weken zijn onze visa er dan eindelijk
Coen en ik besloten om niet naar Uganda te gaan maar meteen door te reizen naar Ethiopië. We hadden zuidelijk en Oost-Afrika wel gezien en hadden zin in cultuur (dat in Ethiopië aanwezig is). Dit hield in dat we mee zouden reizen met Nanda en Dirk, Sarah en Marino, Tim en Imelda, en een Duitser.
Tim en Imelda waren nog niet aangekomen in Nairobi en het ging er op lijken dat ze de streefdatum van zondag 25 januari niet zouden halen. Nanda en Dirk en de Duitser hadden geen zin meer om te wachten en besloten om zaterdag al weg te gaan. Dit was te vroeg voor ons dus wij besloten te wachten op Tim en Imelda en dan samen met hun en Sarah en Marino op dinsdag te vertrekken. Nanda en Dirk en de Duitser waren van plan om in Isiolo een gewapende politie-escorte te regelen. Als het mogelijk was zouden ze ons hierover op de hoogte houden via sms-berichten.
Wij verkasten naar Rangi's place, Upper Hill was 's nachts te rumoerig. We beloofde Joris en Susan, die al vertrokken waren maar van wie de motor van de Mercedesbus na enkele kilometers vanaf Upper Hill was vastgelopen, dat we nog langs zouden komen om afscheid te nemen. Bij Rangi was het heerlijk rustig, het was een huis van een Australiër en zijn Nederlandse vrouw Annemiek, waar overlanders konden kamperen en aan hun auto's konden sleutelen. Sarah en Marino kwamen later ook hierheen zodra Tim en Imelda in Nairobi waren aangekomen. Zij zouden dan op maandag hun Ethiopische visum moeten gaan regelen zodat we de dag erna zouden kunnen vertrekken.
Ik probeerde nog een keer naar de ambassade in Dar te bellen. Dit keer had ik geluk, ik kreeg Mustafa aan de telefoon die me vertelde dat er goedkeuring uit Khartoum was gekomen. Ik liet hem beloven onze visa door te faxen naar Addis Abeba. Na vijf weken zijn onze visa er dan eindelijk, nu maar hopen dat ze ook echt klaar liggen in Addis Abeba als wij daar aankomen.

Shifta-proof
Bij Rangi's stonden nog twee Engelse stellen die vanaf Egypte kwamen. Hun Land Rovers, en die van Sarah en Marino stonden in de garage met uiteenlopende gebreken. Ik ben maar blij met Coen die onze auto zo goed onderhoudt en met de Jeep, die sowieso veel minder gebreken heeft dan de Land Rovers. Ook ontmoetten we Monique en Wim, een Nederlands stel dat al twee jaar in een truck door Afrika aan het rondreizen is. Rangi kan ons aan zandplaten helpen en we laten in het naaiatelier op het terrein onze kampeerstoelen opnieuw bekleden en een zak voor de zandplaten naaien. In de huiskamer kijken we naar de video van In de ban van de ring, deel I. Op zondag pakken we de hele auto opnieuw in, shifta-proof. Het grootste deel van de 4000 dollar die we hebben opgenomen verstoppen we op onze geheime plaats aan de buitenkant van de auto. De bankpasjes stoppen we in de kluis onder de houten vloer die we in de auto hebben gemaakt. Voor het geval we overvallen worden hebben we een speciaal shifta-mapje gemaakt. Hierin zitten allerlei neppasjes, het tweede paspoort van Coen en 600 dollar. Het bedrag moet niet te klein zijn anders geloven ze nooit dat het alles is dat we bij ons hebben. In onze portemonnees zitten ook wat dollars en ze zijn verder gevuld met neppasjes en oude telefoonkaarten. Mijn videocamera ruimen we op in een van de onderste kisten. Voor in de auto ligt een oude fotocamera en een mobiele telefoon. Wij zijn er klaar voor.

Op weg
De avond voor dat we vertrekken laat Tim nog alle schokbrekers vervangen. Hij komt pas laat terug omdat de schokbrekers niet pasten en er andere moesten worden gezocht. Ook Marino is nog de hele avond druk bezig omdat hij een band kapot heeft gereden die vervangen moet worden. Dit blijkt onmogelijk te zijn, dus er wordt een stuk rubber in de buitenband genaaid. Het zal ons benieuwen hoe lang het mee gaat. Ook Coen is nog tot 's avonds laat bezig omdat de tas die hij heeft laten maken voor de zandplaten niet blijkt te passen en nog vermaakt moest worden. Ondanks de eendags visa service van de Ethiopische ambassade kunnen Tim en Imelda pas op dinsdagochtend hun visa ophalen. Eerst rijden we langs de ambassade om de visa op te halen en dan, na veel erover te hebben gepraat, gaan we eindelijk op weg naar Isiolo. Wij rijden voorop en de Belgen volgen in hun Zuid-Afrikaanse Land Rovers.

Weer op het noordelijk halfrond
Het landschap wordt steeds mooier, we rijden langs Mount Kenia en komen op de evenaar. We stappen uit om deze mijlpaal in de reis tot ons door te laten dringen. We maken foto's en een jongen laat ons met een bak water en een houtje zien hoe het water op het noordelijk halfrond in de richting van de klok ronddraait, op het zuidelijk halfrond het tegen de klok in ronddraait en op de evenaar stilstaat. We rijden verder en bevinden ons weer op het noordelijk halfrond.
Vlak voor Isiolo zien we dat we de Land Rovers kwijt zijn, we keren en rijden terug. De Land Rover van Sarah en Marino staat langs de kant van de weg. De band die geplakt was heeft het alweer begeven. Als de band geplakt is rijden we verder naar het politiebureau in Isiolo. Nanda en Dirk hebben een sms gestuurd waarin ze ons een camping aanbevelen en vertellen hoeveel ze voor de politie-escorte hebben betaald. De politiechef heeft veel praatjes en wil eerst al onze namen weten en het liefst ook onze leeftijden. Wij willen zaken doen. Coen vraagt wanneer de laatste overval heeft plaatsgevonden. Ergens in 1996 weet hij ons te vertellen. Wij weten dus waar we aan toe zijn en dat we het alleen van onze eigen ingewonnen informatie moeten hebben. We vertellen hem dat er nog geen twee weken geleden een truck met een Engels echtpaar is overvallen maar hij blijft beweren dat hij daar niets van weet. Als we het hebben over de prijs van de twee politieagenten die ons moeten escorteren noemt hij een belachelijk hoog bedrag. We vertellen hem dat dit wel erg vreemd is omdat twee dagen eerder een ander bedrag betaald is door twee Nederlanders en een Duitser (handig die moderne communicatie). Na veel gepraat worden we het uiteindelijk eens en hij belooft ons dat er twee politieagenten om half zeven 's ochtends zullen klaarstaan. Marino gaat zijn band weer laten plakken, wij gaan tanken en dan klapt iedereen zijn tent open op de camping. In het dorp rijdt een UN-wagen en twee trucks met Engelse militairen. Op een autoradio hoor ik dat er bommen zijn gevallen op de grens van Sudan en Tsjaad. Het gaat er steeds meer op lijken dat het onmogelijk is om West-Afrika te bereiken.

Lekke band

Isiolo - Marsabit
Om vijf uur stonden we op en pakten onze spullen in. Op het politiebureau stonden de twee politieagenten, die er meer uitzagen als militairen met hun camouflage pakken en machinegeweren, al op ons te wachten. Tom ging bij Tim en Imelda in de auto, Jacob bij Sarah en Marino, wij hebben geen ruimte om een derde persoon te vervoeren. De Land Rover met Tim en Imelda en Tom ging voorop, wij in het midden en Sarah, Marino en Jacob sloten de gelederen af. We reden door prachtig savannelandschap met acacia's en door woestijn met dorre bomen en rotspartijen met op de achtergrond bergen. Het landschap ziet er vredig uit en we kunnen ons maar moeilijk voorstellen dat we hier overvallen kunnen worden. Opeens horen we een luide knal en geschrokken kijken we rond. Het duurt even voordat het tot ons doordringt dat de Land Rover van Marino weer een klapband heeft.
Het is maar goed dat we Tom en Jacob bij ons hebben, terwijl de band wordt verwisseld houden zij de omgeving in de gaten.

Onderweg zien we een volk waarvan de mannen met hoofdtooien en speren lopen en de vrouwen met halssieraden. De mannen lijken veel op die van de Indianen stammen uit Amerika.
Het laatste deel van de weg is een wasbord. Normaal zouden we hier veel langzamer over rijden maar omdat iedereen toch zo snel mogelijk deze route afgelegd wil hebben rijden we hard. We rijden zo snel dat we net niet wegglijden over de toppen van het wasbord. Coen rijdt omdat we het niet willen riskeren dat de korst te vroeg van mijn pink af gaat. Na zeven uur en 277 km komen we in Marsabit aan. We rijden naar het Jay-Jay centre en constateren dat het geluid dat we onderweg hoorde afkomstig was van een kapotte schokbreker, een Old Man Emu nota bene, en van de andere schokbrekers heeft de verbindingsconstructie het niet gehouden.
Coen is uitgeput maar is de hele avond bezig om de schokbrekers weer in orde te maken. Marino gaat met zijn band het dorp in om hem weer te laten plakken (lees: naaien), ook kijkt hij de auto verder na. Om half tien gingen Coen en ik nog wat eten in het hotel en daarna snel naar bed, de volgende ochtend zullen we weer bij zonsopgang vertrekken.

Coen maakt de schokbrekers in orde, Marino kijkt de motor na

Marsabit - Moyale
Om half zes staan we op. Wij gaan tanken en vertrekken. Tom en Jacob zijn keurig op tijd. Vandaag rijdt de Land Rover van Marino en Sarah voorop. We genieten van het landschap met zijn prachtige vergezichten tot de horizon. Savanne met rotsformaties, woestijn die overgaat in rotswoestijn. Het landschap wordt lelijk als er niets dan rotsen overblijven die over de uitgestrekte vlakte verspreidt liggen. De weg is zwaar voor de auto. Na vijftig kilometer horen we weer het geluid dat aangeeft dat de schokbrekers het begeven hebben. Ook maakt de auto rechtsachter harde klappen. Coen ziet er niet blij uit. Als ik vraag of we niet beter kunnen stoppen antwoord hij dat het hem allemaal niet meer kan schelen. Niet veel later horen we een luide klap. Maar het geluid komt niet bij ons vandaan. De band van Marino heeft het weer begeven.
Terwijl Marino de band verwisselt kan Coen kijken wat er bij ons aan de hand is. De linker gas-schokbreker van Old Man Emu lekt olie. De andere schokbrekers blijken toch nog vast te zitten, de nieuwe constructie houdt het goed. De klappen aan de achterkant komen doordat de luchtveren half leeg zijn. We pompen ze op en als iedereen klaar is zet het konvooi zich weer in beweging.
Twintig kilometer voor Moyale moeten we weer stoppen. De uitlaat is onder de auto van Marino en Sarah uit gevallen. Dan maar zonder uitlaat verder. Wij pompen nog snel de luchtvering op, die stonden alweer half leeg. Het laatste stuk rijden we in hoog tempo en dan komt het einde van de shifta-route in zicht.
We rijden Moyale in, halverwege het dorp ligt de grens. We zijn opgelucht ook al leek de route niet gevaarlijker dan enige ander route die we in Afrika gereden hebben. We nemen afscheid van Tom en Jacob. Zij vertellen ons nog even op de valreep dat juist op de laatste twintig kilometer voor de grens de Keniaanse politie zijn meeste mankrachten heeft verloren in gewapende gevechten met de shifta's.

Rechts rijden
De formaliteiten om Kenia uit te komen gaan makkelijk en snel. Een bord geeft aan dat we rechts moeten rijden. Na bijna zeven maanden links rijden mogen we weer terug naar de vertrouwde kant van de weg. Ethiopië in komen kost meer tijd. Het is laat in de middag en de beambten hebben er niet veel zin meer in. Als een van hen meeloopt om de auto's te controleren laat ik duidelijk blijken dat ik het niet op prijs stel dat hij aan onze spullen zit. Het werkt en al snel geeft hij het op en loopt naar de volgende auto. Het Carnet gebruiken ze hier om de gegevens van de auto over te nemen, maar ze stempelen het niet af. Ze vullen een formulier van tijdelijke invoer in met acht doorslagen waar we uiteindelijk één dollar voor moeten betalen. Een rastajongen biedt zijn diensten aan maar drinkt zich verder niet op. Dat ik uit Amsterdam kom vindt hij geweldig. Hij is stoned van de Qat. In zijn hand houdt hij een groen bosje vast waar hij steeds stukjes van in zijn mond stopt en op kauwt.

Hard werken
Op de binnenplaats van het Tourist Hotel in Moyale klappen we onze daktenten open. We wilden het eigenlijk vieren als we in Ethiopië aangekomen waren maar de situatie is er niet naar, we zijn doodmoe en vinden het niet gezellig. De volgende dag vetrekken Marino en Sarah, en Tim en Imelda, zij zullen samen terug naar Europa reizen. Het is snikheet, de vorige dag heeft het kort geregend waardoor er veel muggen zijn en de wc's zijn vreselijk smerig. We willen niets liever dan hier zo snel mogelijk weg gaan maar eerst moeten de schokbreker en de luchtveren vervangen worden. We hebben vanuit Zuid-Afrika reserve luchtveren meegenomen. Ook hebben we nog een oude, functionerende schokbreker. We zijn er blij mee want we zitten hier ver weg van alles. Er moet een stuk van de bevestigingsteun van de luchtveer worden afgehaald. Gelukkig vinden we iemand die 's avonds dit klusje kan klaren. Pas na tien uur 's avonds is er weer elektriciteit in het dorp en kan hij gaan lassen. Ook de volgende dag werkt Coen hard.
Op de binnenplaats komen vrouwen met ezels de voorraad voor het hotel aanvullen. De afval van de hotelgasten wordt naast onze auto verbrand. Met de hand worden de lakens van de kamers gewassen, ze worden gedroogd op de binnenplaats in de rook van de afvalberg. Op 1 februari rondt Coen alle klussen af. Er zitten nieuwe luchtveren onder en de oude schokbreker zit weer op zijn plaats. We kunnen vertrekken, het veelbelovende Ethiopië in.

Niets uit bovenstaande tekst mag worden gepubliceerd zonder voorafgaande toestemming van de auteurs.
Het zelfde geldt voor alle afbeeldingen en foto's.

Mirjam van Tiel & Coen Barthels © 2004